Aantal leerkrachten in het PO: de ontwikkelingen

Personeel is verreweg de grootste uitgavenpost van het onderwijs. Wanneer de inkomsten van een school fors teruglopen is het vrijwel onvermijdelijk dat er op deze post bezuinigd moet worden. Dat betekent dus uiteindelijk leerkrachten ontslaan. Hoe komt het dat de inkomsten van scholen afnemen? 

Bezuinigingen
Enerzijds is er sprake van bezuinigingen. Over de omvang daarvan wordt verschillend gedacht. Minister Van Bijsterveldt wijst graag op het stijgende bedrag per leerling in deze kabinetsperiode. Vanuit het veld wordt gewezen op de sterk gestegen werkgeverslasten en kosten voor o.a. energie en materiaal die niet gecompenseerd worden. Ook de inkomsten van scholen vanuit de gemeenten lopen terug. Volgens het NRC van 14 februari blijkt uit een rapport van onderzoeksbureau Oberon dat in 80 procent van de gemeenten de onderwijsbijdrage dit jaar stevig zal dalen. In 5 procent van de gemeenten verdwijnt het onderwijsbudget zelfs helemaal. En dan is er natuurlijk de bezuiniging van 300 miljoen op Passend Onderwijs. 

Demografische ontwikkelingen
Anderzijds spelen demografische ontwikkelingen een belangrijke rol bij de ontwikkelingen in de inkomsten van scholen. Verreweg de grootste deel van de inkomsten is rechtstreeks afhankelijk van het aantal leerlingen. En dat aantal krimpt in veel gevallen. En zal voorlopig blijven krimpen. In welke mate precies is niet met volledige zekerheid te zeggen en is afhankelijk van verschillende factoren. Er bestaan dan ook verschillende prognoses voor. Zo werkt het ministerie van OCW met een zogenaamde referentieraming. Het Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt (SBO) gebruikt als basis voor zijn prognose de regionale bevolkingsprognose 2009-2040 van het Planbureau voor de Leefomgeving en het CBS. De prognose van het SBO laat een sterke landelijke daling zien tussen 2010 en 2020 van zo’n 1.660.000 leerlingen tot ruim 1.400.000. Na 2020 stijgt het aantal leerlingen weer licht. 

Uitstroom leerkrachten
Op basis van de verwachte ontwikkeling in het aantal leerlingen en uitgaande van een gelijkblijvende leerling/leerkracht ratio neemt de behoefte aan leerkrachten dus sowieso af. Volgens het Centrum voor Arbeidsverhoudingen Overheidspersoneel (CAOP) daalt de vraag naar leerkrachten in het primair onderwijs als gevolg van het afnemend aantal leerlingen tot 2020 jaarlijks. De eerste jaren met rond de 1000 per jaar, daarna neemt de daling per jaar af tot ruim 230 in 2020. Daartegenover staat een forse verwachte uitstroom van leerkrachten als gevolg van met name de vergrijzing. Per saldo neemt het aantal arbeidsplaatsen naar verwachting toe. 

Tot slot de verwachte instroom van leerkrachten. Deze komen voornamelijk van de Pabo’s. Sinds 2006 is het aantal gediplomeerde Pabo-studenten afgenomen van ruim 7.000 per jaar naar rond de 5.000 per jaar. Het CAOP verwacht een verdere afname tot rond de 4.700 afgestudeerde studenten in 2015, waarna een stabilisatie zal optreden tot opnieuw rond de 5.000 in 2020. 

Adequaat HRM beleid
Bovenstaande cijfers zijn landelijke verwachtingen die afhankelijk zijn van vele factoren. Bovendien is er sprake van lokaal en regionaal verschillende uitkomsten van dit samenspel van factoren. Aan schoolbesturen de complexe taak om op basis van de ontwikkelingen op verschillende fronten een adequaat HRM beleid te voeren. De Besturenraad is u hierbij graag van dienst.

In de nota Werken in het Onderwijs 2012 leest u meer over de ontwikkelingen op de onderwijsarbeidsmarkt.