Miljoenennota 2013: fusietoets na één jaar al ter discussie

Aanleiding
De aanleiding voor dit onderzoek is de krimpproblematiek. In het primair onderwijs heeft de leerlingenkrimp zich al breed geopenbaard, maar deze is nu ook in het voortgezet onderwijs zichtbaar.

In 2006 had 30% van de scholen minder dan 145 leerlingen. Bij ongewijzigd beleid is dit in 2020 40%. Een school heeft minstens 145 leerlingen nodig om met een normale bekostiging te kunnen functioneren. Daarom krijgen scholen met minder leerlingen een kleine-scholentoeslag. Volgens het Ministerie is de kwaliteit van deze scholen kwetsbaar. In het voortgezet onderwijs wordt het door het dalende leerlingenaantal lastiger om een breed opleidingenaanbod aan te bieden.

Onderzoeksopdracht
Uit de bijlage Beleidsonderzoek van de Miljoenennota, blijkt dat het volgende wordt onderzocht:

• De bekostigingsystematiek in relatie tot dalende leerlingenaantallen en de effecten daarvan op het primair en voortgezet onderwijs;
• Regels die fusies van kleine scholen belemmeren of hun voortbestaan juist bevorderen. Welke invloed hebben bijvoorbeeld de fusietoets,  invulling van artikel 23 van de Grondwet en stichting- en opheffingsnormen?

Wat moet er komen?
Uit het onderzoek moeten oplossingen komen om de kwaliteit én doelmatigheid van het onderwijs in krimpgebieden te borgen of te vergroten. Volgens de plannen moeten dergelijke voorstellen ‘budgetneutraal’ zijn of besparingen opleveren.

Voorbeelden van oplossingen zijn:

• Aanpassingen in de bekostigingssystematiek en regelgeving met als doel een doelmatige borging van de kwaliteit, de toegankelijkheid en de diversiteit van het onderwijsaanbod;
• Aanpassingen die weliswaar leiden tot een grotere reisafstand voor leerlingen, maar die de toegankelijkheid van het onderwijs zo min mogelijk beperken;
• Aanpassingen in de fusietoets. Het onderzoek gaat na of de fusietoets inderdaad een belemmering vormt voor doelmatiger en kwalitatief betere scholen, en zo ja hoe dit kan worden ondervangen;
• Aanpassingen in de regelgeving rond het opleidingsaanbod in het voortgezet onderwijs.
• Aanpassingen in de stichting- en opheffingsnormen.

Visie Besturenraad
De Besturenraad heeft altijd gepleit voor het behoud van de kleinescholentoeslag en was geen voorstander van de invoering van de fusietoets. De ervaringen waarmee we tot dusver geconfronteerd worden bij de fusietoets bevestigen dat beeld. Verder bepleiten we autonomie voor de scholen als het gaat om de keuze van het opleidingsaanbod en handhaving van een pluriform onderwijsaanbod. Lees hierover onze visie op de gewenste schaal primair onderwijs.

Tijdpad
Het onderzoek moet voor 1 februari 2013 afgerond zijn en het onderzoeksrapport mag maximaal 30 bladzijden bedragen plus een samenvatting van maximaal 5 bladzijden, zo staat te lezen in de Miljoenennota.
De Besturenraad zal zijn brochure Eerste hulp bij krimp aan de werkgroep sturen en aangeven graag betrokken te zijn bij het onderzoek.

Begroting OCW
Voor de financiële beschouwing van de OCW-begrotingverwijzen we graag naar de analyses van de PO-Raad en VO-raad. Vanwege de demissionaire status van het kabinet bevat de begroting verder weinig verrassingen. Al het beleid is al bekend als gevolg van eerder gemaakte afspraken in het Lenteakkoord.